İzleyiciler önündeki büyük dava... Bugünden geriye baktığımızda, Anaxagoras, Diagoras ve Protagoras’a açılan davalar tanrılara hakaretle ilgili tarihin en büyük davasının birer provasıymış gibi görünüyor. Sokrates’e açılan davanın provası. Ama o diğerleri gibi kaçmaya çalışmadı. Tarihte yalnızca İtalyan matematikçi ve astronom Galileo Galilei hakkında açılan dava Sokrates’e açılan davayla karşılaştırılabilir. Ve Sokrates’i bu kadar ünlü yapanın [...]
Yeni tanrı; para... Sofistlerin en ünlüsü Protagoras’tı. Büyük olasılıkla 490 – 411 yılları arasında yaşamıştı ve Anaxogoras’tan 10 yaş kadar gençti. Çeşitli konularda konuşmalar yapmak için Trakya’daki İyonya kolonisi Abdera’dan birçok şehre yolculuk yaptı. Sık sık Atina’ya uğradı ve anlaşılıyor ki Perikles’e yakın olmak istiyordu. Büyük olasılıkla da Perikles tarafından hemen görevlendirildi. Tarihçi Diodor’a göre, [...]
Bilgiyi satan bilgeler... Motivasyonu ne olursa olsun, Kleisthenes, reformlarından sonra tarihin karanlığında kaybolup gitti. Atina hâlâ parlak bir metropol değil, yükselmeye çalışan küçük bir şehirdi. Güç kazanması bir dış tehdidin başarıyla bertaraf edilmesinden sonra başladı. Yayılmacı, büyük bir devlet olan Pers İmparatorluğu’na karşı kazanılan iki savaş zaferi Atina’nın antik dünyada askeri ve ekonomik üstünlüğe kavuşmasına [...]
Demokrasi Yolunda Sokrates’e açılan bu davaya nasıl gelindi? Onu kim şikayet etti ve niçin? Ve İÖ IV. yüzyılın sonlarına doğru Atina’da tanrıların inkar edilmesi neden bir dava konusu oluyordu? Atina, İyonya ve güney İtalya şehirleriyle karşılaştırıldığında uzun süre oldukça önemsiz bir role sahipti. Yalnızca Solon’un VI. yüzyıldaki reformları belli ölçüde önemli gözüküyor günümüzden geriye bakıldığında. [...]
Eudaimonia... Sokrates’e göre erdem insanı mutluluğa (eudaimonia), yani hazza götürecek en iyi araçtır, çünkü erdemli bir hayat sürmek kendiliğinden mutluluk yaratacak güce sahiptir. Ben erdem yerine fazilet demeyi tercih ediyorum. Fazilet fazlalıkla ilgilidir, insan hayatını olumsuz etkileyen, dolayısıyla mutlu olmasını engelleyen o kadar çok bireysel ve toplumsal durum ve şema var ki, olumlu anlamda bir [...]
Sokrates’e göre bir insan ahlâklı olmak, doğru davranmak için önce bunun bilgisine ulaşmalıdır. Yani Sokrates’e göre doğru davranış için doğru bilgi şarttır; doğru bilgi olduğundaysa bunun ardından doğru davranışın geleceği de apaçıktır. Bilgi insanın sahip olduğu en büyük güçtür ve duygulara yenik düşmesi imkansızdır (Platon, Protagoras). İşte maalesef burada toplumsal ve bireysel şemalar, temel inançlar [...]
Sokrates konuştuğu kişilere sürekli sorar, bıktırırcasına. Karşılarındaki kişiler, güvenle iddia ettikleri şeyleri gerçekten biliyorlar mı, bunu anlamaya çalışır. Sokrates’in araştırmaları “ti esti”yle başlar. Delphie’li kahinin kehaneti, yani Atina’da ondan daha bilge kimsenin olmadığını söylemesi, ona göre şu anlama gelir: Sokrates bilge olmadığının bilincindedir. Kehanetin asıl söylediği kimsenin bilge olmadığıdır. Tanrı böylece en önemli şeylerle ilgili [...]
Zor bir hayat yaşamış olan Sokrates, İÖ 470 yılında Atina’nın Alopeke demos’unda bir taş ustası ya da heykeltıraş olan Sophroniskos’un oğlu olarak dünyaya geldi. Babasının gelirinin çok da az olmadığını varsayabiliriz, çünkü geleneksel zihin ve beden eğitimi aldı Sokrates. Annesi Phienarete’nin bir süre ebelik yaptığı iddia edilir. Ama bunu Platon’un, diyaloglarda Sokrates’in diyalektiğine etkili bir [...]
Yazılı tek bir sayfa bile bırakmadı ardında Sokrates. Belli bir Sokratesçi felsefe de söz konusu değildir. Bütün bunlar göz önüne alındığında tüm zamanların en önemli filozofu olma şansı aslında çok azdı, eğer Platon olmasaydı. Bir yanda Pythagoras gibi kendi düşüncesini yaymak istemeyen, ezoterik ve dogmatik felsefe yapan bir agrafi söz konusuydu, öte yanda Sokrates’in başını [...]
“(Sokrates’in) hayatı herkesin gözü önünde geçiyordu. Sabahları sohbet edilen yerlere ya da gymnasionlara, genç erkeklerin çıplak olarak spor yaptığı spor alanlarına gidiyordu; pazar yerlerinin insanlarla dolu olduğu zamanlarda, onu da mutlaka oralarda görebilirdiniz. Günün geri kalan zamanında insanlar nerede toplanıyorsa, o da orada oluyordu. Ve çoğunlukla konuşuyordu, isteyen herkes onu dinleyebilirdi.” Gerçekçi olmamız gerekirse, üşengeçler, [...]
